ΠΑΣΧΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

Πάσχα. η πιό μεγάλη Ελληνική λαϊκή γιορτή της χαράς

Η μεγαλύτερη γιορτή της χριστιανοσύνης δεν μπορούσε παρά να επηρεάσει την ζωή του απλού λαού. Ο λαϊκός άνθρωπος και πολιτισμός προσλαμβάνει και εσωτερικεύει αυθόρμητα την χαροποιό ουσία της Αναστάσεως, η οποία διατρανώνεται βέβαια και μέσα στην Εκκλησία, που καλεί σε μιαν ευφροσύνη δίχως όρια. Το χαρμόσυνο μήνυμα της νίκης του αναστημένου Χριστού εκφράζεται μέσα από τα ήθη και τα έθιμα κάθε τόπου, που πλούσια συναντάμε σε διάφορες παραλλαγές.

Το 1938 ο Γεώργιος Μέγας, διευθυντής τότε του Λαογραφικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών, συνέταξε ένα χρησιμότατο συστηματικά επεξεργασμένο ερωτηματολόγιο, που κάλυπτε την παραδοσιακή (του αγροτικού χώρου κατάβαση) κοινωνική ζωή και αποτελούσε γι’ αυτό τον λόγο έναν πολύτιμο οδηγό για όσους θα ήθελαν να ασχοληθούν με την συλλογή λαογραφικής ύλης. Έθετε τα ερωτήματα και συγχρόνως τα διευκρίνιζε με μία η περισσότερες απαντήσεις-παραδείγματα, προερχόμενα από διάφορα μέρη της Ελλάδας και του ελληνισμού (πλήθος παραδειγμάτων προέρχονταν από μαρτυρίες Μικρασιατών).

Τα «Ζητήματα Ελληνικής Λαογραφίας» (έτσι τιτλοφόρησε το εκτενέστατο ερωτηματολόγιο) περιελάμβανε ασφαλώς και τα σχετικά με την γιορτή του Πάσχα.

Έχει, νομίζω, ενδιαφέρον να παραθέσω το ύήόόάίά ἣ της Εβδομάδας των Βαΐων και της Μεγάλης Εβδομάδας, όπως το απαρτίζουν τα ερωτήματα των «ζητημάτων», χωρίς παραδείγματα (εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις, όπου είναι αναγκαία κάποια διευκρίνιση για τον σημερινό αναγνώστη). Και στην συνέχεια να προβώ, με βάση παραδείγματα πλέον, σε ορισμένες παρατηρήσεις και σχόλια, με κάθε δυνατή συντομία.

Εβδομάδα των Βαΐων

Α. Σάββατο του Λαζάρου. 1.Όνομα της γιορτής. 2. Παραδόσεις για τον Λάζαρο, σχετικές παροιμίες και φράσεις. 3. Ειδικά ψωμιά και κουλούρια (διάφορα ονόματα, σχήματα, τρόποι παρασκευής, χρήση). 4. Αγερμοί των παιδιών και τα κάλαντα του Λαζάρου (μόνο κορίτσια, αλλού και αγόρια· τα τραγούδια που λένε· παράσταση του Λαζάρου, περιφορά του). Άλλες πράξεις (π.χ. στην Σαντορίνη «έστηναν» τον Λάζαρο).

Β. Κυριακή των Βαΐων. 1. Όνομα. 2. Τα κλαδιά των Βαΐων (εκτός από δάφνη μπορεί να είναι και από ιτιά, μυρτιά κ.α.). 3. Ποιοί φέρνουν τα βάγια στην εκκλησία, με ποιά πομπή γίνεται αυτό. Χτυπήματα με βάγια, προλήψεις. 4. Μοίρασμα των Βαΐων, μαντέματα μ’ αυτά, άλλες χρήσεις. 5. Αγερμοί παιδιών που κρατούν κλαδιά βαγιών. 6. Άλλα παιδικά έθιμα, χοροί, εστιάσεις κ.α. 7. Καθαρμοί, προλήψεις, δεισιδαιμονίες.

Μεγάλη Εβδομάδα

Α. Γενικά. 1. Απαγόρευση τραγουδιών, μουσικής και κάθε άλλης διασκέδασης. 2. Προλήψεις για τους Εβραίους. 3. Λύσιμο του αργαλειού (στην Λήμνο ξεβίδωναν τον αργαλειό, γιατί ο Χριστός είναι την Μ. Εβομάδα σταυρωμένος). 4. Παροιμίες και παιδικά τραγούδια.

Β. Μεγάλη Δευτέρα. 1. Καθαρισμός σπιτιών. 2. Αγερμός παιδιών.

Γ. Μεγάλη Τετάρτη. 1. Τέλεση ευχελαίων. 2. Παρασκευή νέας ζύμης (το προζύμι της χρονιάς· μαρτυρία από την παλιά Αθήνα: η εκκλησάρισσα «πήγαινε από σπίτι σε σπίτι και μάζευε αλεύρι και το ζύμωνε χωρίς προζύμι. Ο παπάς ακουμπούσε πάνω το Σταυρό με το Τίμιο Ξύλο και το ζυμάρι ανέβαινε. Αυτό θα ήταν το «προζύμι της χρονιάς»). 3. Τελετή του νιπτήρος.

Δ. Μεγάλη Πέμπτη. 1. Όνομα. 2. Το ζύμωμα, οι κουλούρες, οι πίτες της Λαμπρής. Όνομά τους, τρόποι παρασκευής, σχήματα, χρήση. 3. Το βάψιμο των αυγών. Θαυμαστές ιδιότητες του πρώτου που βάφουν (της Παναγίας). 4. Τα μεγαλοπεφτιάτικα αυγά. 5. Το μεγαλοπεφτιάτικο πανί. 6. Γιατί βάφουν τα αυγά κόκκινα; (ο Μέγας ενδιαφέρεται για τις αιτιολογήσεις που δίνουν οι απλοί άνθρωποι και όχι βέβαια για τις απαντήσεις των ειδικών). 7. Το ύψωμα της Μ. Πέμπτης. Προσφορές για τους ζωντανούς. 8. Προσφορές για τους νεκρούς. Πίστη για την έξοδο των ψυχών. 9. Το μεγαλοπεφτιάτικο ευχέλαιο. 10. Αγερμοί παιδιών. 11. Τα δώδεκα Ευαγγέλια. Αγιασμός ψωμιού, αλατιού, αυγών, νερού. Πράξεις που τελούνται κατά την ανάγνωση των Ευαγγελίων. 12. Τα κεριά των δώδεκα Ευαγγελίων. 13. Διανυκτέρευση γυναικών και κοριτσιών στην εκκλησία (το φύλαγμα του Χριστού). 14. Προλήψεις και δεισιδαιμονίες. Αποστολή δώρων στο νουνό, τον πεθερό κ.α.

Ε. Μεγάλη Παρασκευή 1. Όνομα. 2. Αγερμός παιδιών. 3. Περιοδεία στα ξωκκλήσια. Επίσκεψη στο νεκροταφείο. 4. Η λιτανεία του Σταυρωμένου. Παραδόσεις για το ξύλο του Σταυρού. 5. Στολισμός και προσκύνημα του Επιταφίου. Ο θρήνος της Μ. Παρασκευής. Οι μυροφόρες (δίπλα στον Επιτάφιο, στις τέσσερες γωνίες, στέκονταν ισάριθμες μυροφόρες με κάνιστρα γεμάτα φύλλα λεμονιάς και μαδημένα τριαντάφυλλα και ράντιζαν όσους πήγαιναν να προσκυνήσουν). 6. Η ακολουθία και η περιφορά του Επιταφίου. 7. Τα κεριά και τα λουλούδια του Επιταφίου. Διανομή και χρήση. 8. Χώμα από τον Επιτάφιο (στην Κίο, όταν «γύριζαν» τον Επιτάφιο, σταματούσαν στα σταυροδρόμια και «μνημόνευαν». Προηγουμένως είχαν βάλει χώμα στο μέρος όπου θα ακουμπούσαν τον Επιτάφιο. Όταν «τελείωνε η εκκλησία», έπαιρναν από εκείνο το χώμα και το σκορπούσαν στο σπίτι· πίστευαν πως θα χάνονταν οι κοριοί). 9. Το προζύμι της Μ. Παρασκευής. 10. Στεφάνια, άνθη η κλαδί ελιάς στο εικονοστάσι του σπιτιού. 11. Φαγητά και ποτά της Μ. Παρασκευής. Νηστείες. 12. Προλήψεις και δεισιδαιμονίες.

ΣΤ. Μεγάλο Σάββατο. 1. Ο μεγάλος εσπερινός (η ακολουθία της πρώτης Ανάστασης που τελείται το πρωΐ του Σαββάτου). Τα εθιζόμενα όταν ο ιερέας εκφωνεί το «Ανάστα ο Θεός». 2. Παρασκευή νέου ζυμαριού με τα άνθη του Επιταφίου. 3. Ζύμωμα. Οι κουλούρες της Λαμπρής. 4. Σφαγή αμνών. 5. Πασχαλινά δώρα. 6. Επίσκεψη νεκροταφείων, προσφορές υπέρ των νεκρών. 7. Προλήψεις και δεισιδαιμονίες.

Κυριακή του Πάσχα

Α. Γενικά. 1. Λέξεις και φράσεις σχετικές με την γιορτή και τα εθιζόμενα. 2. Εορτάσιμος στολισμός της εκκλησίας με κλαδιά δεντρολίβανου. 3. Οι λαμπάδες της Λαμπρής (χρώμα, στολισμός κ.λπ.).

Β. Η Ανάσταση. 1. Χρόνος τέλεσης. Προσέλευση στην εκκλησία. 2. Τα εθιζόμενα όταν ο ιερέας εκφωνεί το «Δεύτε, λάβετε φως». 3. Τα εθιζόμενα, όταν ο ιερέας που διαβάζει το Ευαγγέλιο πει: «Και σεισμός εγένετο μέγας». 4. Τα εθιζόμενα, όταν ψάλλεται το «Χριστός Ανέστη». 5. Περιφορά της εικόνας της Ανάστασης γύρω από τον ναό. 6. Τα κόκκινα αυγά. Αγιασμός τους στην εκκλησία. 7. Διανομή ψητού αρνιού η αυγών και άρτου στους εκκλησιαζόμενους («οι οποίοι τα φέρουν ως καθηγιασθέντα εις τον οίκον των και όλοι μεταλαμβάνουν εξ αυτών». 8. Το Πάσχα των βοσκών. 9. Αναστάσιμος χαιρετισμός. Το φίλημα της αγάπης. 10. Επίσκεψη στο νεκροταφείο. Προσφορές σε νεκρούς. Το μερτικό του πεθαμένου.

Γ. Η επιστροφή από την Ανάσταση και τα εθιζόμενα στο σπίτι. 1. Το άγιο η καινούργιο φως. 2. Άλλες χρήσεις των κεριών της Ανάστασης. 3. Χαιρετισμός των δέντρων η φοβέρισμα των άκαρπων. 4. Εξορκισμός των φύλλων και των κοριών. 5. Ανανέωση του αυγού της Παναγίας. 6. Τα λαμπροκούλουρα. 7. Νυκτερινό γεύμα. 8. Το πασχαλινό αρνί. 9. Ωμοπλατοσκοπία (μαντείες με την ωμοπλάτη του ζώου).

Δ. Η δεύτερη Ανάσταση. 1. Η λιτανεία της εικόνας της Ανάστασης. 2. Ευλόγηση νωπού τυριού, γιαουρτιού, κ.λπ. και διανομή στους εκκλησιαζόμενους (στην Ρόδο «όλες οι μαντρατόρισσες» πήγαιναν κατά την δεύτερη Ανάσταση από τα προϊόντα τους και, αφού τα ευλογούσε ο παπάς, τα μοίραζαν στους εκκλησιαζόμενους. 3. Το φίλημα της αγάπης. Αδερφοποιτοί (γίνονταν εκείνη την ημέρα). 4. Δεισιδαίμονες συνήθειες.

Ε. Άλλα έθιμα. 1. Πυρές. 2. Καύση του Ιούδα η του Εβραίου. 3. Ο χορός του Πάσχα. 4. Αγώνες. 5. Κούνιες. 6. Προλήψεις και δεισιδαίμονες συνήθειες. 7. Επισκέψεις, ευχές, δώρα. Διάγραμμα (με παραδείγματα πάντα) υπάρχει βέβαια και για την εβδομάδα της Διακαινησίμου, αλλά το παραλείπουν.

Η ένταξη της χαράς της Αναστάσεως στα λαϊκά έθιμα

Η χαροποιός ουσία της Αναστάσεως διατρανώνεται βέβαια και μέσα στην Εκκλησία, από την Εκκλησία την ίδια, που καλεί σε μιαν ευφροσύνη δίχως όρια: «Ουρανοί μεν επαξίως ευφραινέσθωσαν, γη δε αγαλλιάσθω, εορταζέτω δε κόσμος, ορατός τε άπαξ και αόρατος (...) ευφροσύνη αιώνιος». Αυτή την μέγιστη χαρά, που ευνόητο είναι θεολογικά να μετέχει έντονα της μεταφυσικής, ο λαϊκός άνθρωπος και πολιτισμός, ευνόητα επίσης, την προσλαμβάνει και την εσωτερικεύει αυθόρμητα, αλλά και με μιαν έντονη διάθεση να την γειώσει στο έπακρο, γιατί είναι, όπως θα έλεγε ο Θεσσαλονίκης Ευστάθιος, «γεωχαρής».

Ήδη και στις ημέρες της λύπης, όπως στην Μ. Δευτέρα, που ο λαός την ταίριαζε ομοιοκατάληκτα με την «μεγάλη μαχαίρα» η την Μ. Τρίτη με την «μεγάλη θλίψη», ενστάλαξε στην θλίψη και το πένθος δόσεις χαράς, σε μια πρόγευση, θα έλεγε κανείς, της άφατης ευφροσύνης της Λαμπρής. Οι αγερμοί των παιδιών, που συνεπάγονται τραγούδια αλλά και χορό συχνά (άλλωστε και μόνη η παρουσία των παιδιών είναι καθ’ εαυτήν χαρμόσυνη), αρχίζουν ήδη από το Σάββατο του Λαζάρου με τα αισιόδοξα λαζαρικά τραγούδια τους, προεξαγγελτικά του θανάτου και της ανάστασης του Χριστού (γι’ αυτό κιόλας ονόμαζαν την ημέρα αυτή «η πρώτη Λαμπρή»). Στο χωριό Ναίμονα του Μικρού Αίμου (στην δυτική παραλία της Ευξείνου) τα κορίτσια που «λαζαρίζανε» έπιαναν το χορό και πήγαιναν να τραγουδήσουν στα σπίτια χορεύοντας, στην Νίσυρο τα τραγούδια ανήγελλαν ήδη την άνοιξη: «Μάρτης μας ήρτε / καλώς μας ήρτε /καλώς μας ήρτε /όρη ανθείτε /πουλάκια κελαηδείτε». Χαρούμενοι αγερμοί διέτρεχαν, όπως δείχνει και το παραπάνω διάγραμμα, και μέρες της Μ. Εβδομάδας· ακόμα και την Μ. Παρασκευή: στο Καστανόφυτο Καστοριάς τα παιδιά έπαιρναν από την εκκλησία το χελιδόνι (ξύλινο ομοίωμα περιστεριού, που κατ’ οικονομίαν μεταβαλλόταν στον χαρούμενο άγγελο της άνοιξης), το κρατούσαν μ’ ένα ξύλο ψηλά, το στόλιζαν με λουλούδια και το περιέφεραν στα σπίτια μαζεύοντας δώρα, κόκκινα αυγά συνήθως. Η ευφρόσυνη διάθεση προφανώς κορυφωνόταν, στο συμβολικό επίπεδο, με τον χορό του Πάσχα, όπου «πιάνονταν» όλοι, βεβαίως και ο ιερέας. Την ίδια μέρα γίνονταν τα αγωνίσματα (πήδημα, τρέξιμο, λιθάρι, πάλη), οι κούνιες των κοριτσιών, δεμένες συνήθως από τα δέντρα, ένα πασίχαρο παιχνίδι, παρθενικό, που το διαπερνούσαν κιόλας τα πρώτα ερωτικά ρίγη:

«Κουνήσετε τις έμορφες, κουνήσετε τις άσπρες κουνήσετε τις λεμονιές, που ’ναι ανθούς γεμάτες»!

Στην πιο πικρή μέρα, την Μ. Πέμπτη, όπου σταυρώνεται ο Χριστός, θριαμβεύει εντούτοις το κόκκινο χρώμα (γι’ αυτό την ονόμαζαν και Κόκκινη Πέμπτη). Δεν περιορίζονταν στην βαφή των αυγών. Κρεμούσαν κόκκινα υφάσματα απ’ τα παράθυρα των σπιτιών. Στην Μεσημβρία «βουτούσαν» στην μπογιά όπου έβαφαν τ’ αυγά κι ένα πανί και το κρεμούσαν σαράντα μέρες έξω απ’ το παράθυρο («κοκκινοπεφτιάτικο» πανί, «χρειαζόταν» για «όλα τα πράγματα», π.χ. στα ξόρκια). Στην Καστοριά άπλωναν στα παράθυρα κόκκινες βελέντζες και κόκκινα μαντίλια. Ωστόσο όλα αυτά θύμιζαν πιο πολύ γάμο. Συχνά το γαμήλιο φλάμπουρο (μπαϊράκι) ήταν κόκκινο η στολισμένο με κόκκινο βαμμένο μαλλί· σε πολλά μέρη τελούσαν το «κίνιασμα» (βάψιμο με κινά) της νύφης (της έβαφαν κόκκινα τα μαλλιά, τα νύχια, τα πέλματα), ο νυφικός πέπλος ήταν συχνά κόκκινος, στην γαμήλια πομπή (εφ’ όσον ήταν έφιππη) ανέβαζαν τον γαμπρό σε κόκκινο άλογο, στολισμένο και με κόκκινο μαντίλι (αντλώ πάλι απ’ τα πολύτιμα «ζητήματα Ελληνικής Λαογραφίας»).

Το πανδαιμόνιο των κρότων, που ανέβαζαν την ένταση και την έξαψη της χαράς, άρχιζε κιόλας από το Μ. Σάββατο. Αμέσως μετά το «Ανάστα ο Θεός» χτυπούσαν τα σήμαντρα κι οι καμπάνες, πυροβολούσαν, σε μερικά μέρη άναβαν στο προαύλιο της εκκλησίας και μεγάλες φωτιές από κληματόβεργες και κορμούς δέντρων (Μάδυτος), αλλού έριχναν απ’ τα παράθυρα «ο,τι αγγείον άχρηστον, προς χαράν του Χριστού» (Ζάκυνθος).

Το φίλημα της αγάπης

Και δεν πρέπει να παραλειφθεί το «φίλημα της αγάπης». Στα χωριά της Πυλίας, παλιά, έβγαιναν ένας ένας από την εκκλησία στην δεύτερη Ανάσταση, φιλούσαν τους άλλους και στέκονταν στην σειρά, «για να τον ανασπαστούνε κι αυτόν όσοι θα βγαίνανε στερνότερα. Έτσι κάναν μια αράδα ως την άκρη. Δίναν τα χέρια, λέγαν Χριστός Ανέστη, φιλιόντανε και όσοι ήτανε μαλωμένοι και θέλανε να συγχωρεθούνε, συγχωριόντανε κιόλα». Ήταν αυτό ένα φίλημα χριστιανικής, γήινα πάντως και κάποτε αισθησιακά βιούμενης, αγάπης. Νομίζω πως όμορφα έδινε αυτή την μοναδική σχεδόν μείξη η καλύτερα κράση σε μια πασχαλινή ανάμνησή του ο μεσόκοπος πια Παλαμάς: «Ποτέ δεν είχα παρασταθεί σε τέτοιο πανηγύρι, σαν την λειτουργία της Λαμπρής. Τίποτα από τα συνηθισμένα τυπικά. Ο κόσμος πυκνότατος, αστράφτοντας μέσα στα γιορτερά του, η ώρα, με τα πρώτα της αυγής θαμποχαράματα, το φέγγος από τις λαμπάδες, το φως, το ανέσπερο, που η λάμψη του δεν μοιάζει με κανέν’ από τα φώτα των άλλων ημερών και γιορτών, καθώς τα κόκκινα αυγά, που ξεχωρίζει ως και η ουσία τους από τα άλλα τα πεζά της καθημερινής ζωής τ’ αυγά, οι δέησες, οι ψαλμοί, από τα τροπάρια των παπάδων ίσα με τα παγκάρια των επιτρόπων, όλα λαμπριάτικα εκεί μέσα λαμπριάτικα φορούσανε και της ψυχής μου, καθώς ήτανε και το κορμί μου λαμπροφορεμένο. Όμως ο,τι ξεχωριστά με χαροποιούσεν ήταν η μεγαλόστομη πανηγυρική από το στόμα του λειτουργού, μέσ’ από την Ωραία Πύλη του ιερού ευχή· λυρικό συγχωροχάρτι, επί δικαίους και αμαρτωλούς, για την χάρη και την χαρά της Ανάστασης: «Αναστάσεως ημέρα και λαμπρυνθώμεν». Καλοί, κακοί, ευλογημένοι. «Βάλτε να φάτε, φέρτε να πιούμε. Μακαρισμένοι και κολασμένοι, αδέρφια όλοι εμπάτ’ ελεύθεροι στην χαρά του Κυρίου, και μ’ εκείνην ευφρανθείτε». Έτσι τα εξηγούσα τα λόγια του παπά, τα εξαγγελμένα από τα ύψη της Ωραίας Πύλης. Χριστός ανέστη. Φιληθείτε. Μέσα στα βάθη της καρδιάς μου η δίψα ενός φιλιού, μαζί και αχώριστα μυστηριακού και σαρκικού, κρατιόνταν, σαν αχόρταστη, άσβεστη...». Η μυστηριακή χάρη. Και η ενδοκοσμική χαρά.

Η αναστάσιμη συνεστίαση στους τάφους των αγαπημένων

Έτσι βιώνοντας, σε μια δική του εκδοχή, την χριστιανική χαρμολύπη ο λαϊκός άνθρωπος, συχνάζει και στους νεκρούς του. Και στις ημέρες της θλίψης και στην ημέρα της χαράς. Την Μ. Πέμπτη έκαναν ύψωμα, έβραζαν σιτάρι, πήγαιναν στην εκκλησία, ο παπάς έκανε συλλείτουργο και μνημόνευε τις ψυχές. Η κίνηση αυτή δεν έχει ολότελα χαθεί. Και ολοζώντανη είναι η επίσκεψη στο νεκροταφείο την Μ. Παρασκευή, το ίδιο και το Μ. Σάββατο. Ενώ την ίδια την ημέρα της Λαμπρής αυτή παίρνει την μορφή μιας χαρούμενης συνεστίασης και συνάντησης με τους νεκρούς. «Θα τολμούσε κανείς να πει τις συναντήσεις αυτές ευφρόσυνες και αισιόδοξες, όπως τις μεταβάλλει η συντροφικότητα των ατόμων που συμμετέχουν, μέσα σ’ ένα περιβάλλον πλημμυρισμένο από το πράσινο και τα λουλούδια, κι ας πρόκειται για ένα νεκροταφείο». Έτσι έγραψα κάπου αλλού, παραπέμποντας σε μια μαρτυρία που είναι η μόνη, την οποία δεν παίρνω εδώ από τα «ζητήματα» του Γεωργίου Μέγα (την οφείλω στο μεταπτυχιακό μαθητή μου κ. Γιώργο Βοζίκα και είναι πρόσφατη: Δήμος Ελληνικού Αττικής, 1998: «Οι γυναίκες είχαν ήδη στρώσει καθαρό άσπρο τραπεζομάντηλο στους τάφους των δικών τους, ακουμπούσαν πάνω τους παραδοσιακούς μεζέδες, όπως πιροσκί, ντολμάδες, αλλά και σαλάμι, κεφτέδες, καθώς και τσουρέκι με κόκκινα αυγά. Δίπλα υπήρχε το τσίπουρο η το ούζο που προσφέρονταν σε πλαστικά ποτήρια. Όποιος περνούσε δίπλα από έναν τάφο, του πρόσφεραν οι γυναίκες μεζέ κι ένα ποτό κι αυτός ευχόταν η και τον προσκαλούσαν λέγοντας: “Έλα και στο δικό μας τραπέζι!”, εννοώντας τον τάφο».

Ένας σημαντικός αριθμός από τις πιο πάνω συνήθειες και δοξασίες αποτελούν ένα προχριστιανικό στρώμα, η σημασία και αξία του οποίου έγκειται κατά την γνώμη μας στο γεγονός ότι πραγμάτωσαν, μέσα στους κόλπους του λαϊκού πολιτισμού, μια διπλή ζωή: αφενός έχουν διαποτισθεί από το (κατά τον λαϊκό άνθρωπο εννοούμενο) χριστιανικό -για την ακρίβεια ελληνορθόδοξο- πνεύμα, αφετέρου όμως διασώζουν κάποιους δομικούς πυρήνες της αρχικής σύστασής τους, κι αυτό εξασφαλίζει μια βαθύτερη συνοχή και συνέχεια του άλλοτε και του τώρα. Μπορεί κανένας απ’ τους νεότερους φορείς τους να μην θυμάται την θυσιαστική έννοια του κόκκινου χρώματος, την δύναμη «αποδιοπόμπησης» που αποδιδόταν στους θορύβους και κρότους, την σχέση της νεότερης δοξασίας για την εαρινή άνοδο των ψυχών με τα αρχαία Ανθεστήρια, την μαγική αιώρηση στην ανθισμένη φύση της άνοιξης (ο μακαρίτης Γεώργιος Σπυριδάκης έχει γράψει για το έθιμο της ανοιξιάτικης αιώρας), όμως ο λαϊκός άνθρωπος το κράτησε ζωντανά βάζοντας μέσα τους δικές του ιδέες η και την καθαρή πλέον διασκέδασή του, αφού τα έδεσε κιόλας γερά με την θρησκευτική του συνείδηση και πίστη. Έτσι αυτό που διασώθηκε κυρίως από την αρχαιότητα είναι η ουσία της Festreligion, όπως την προσδιόρισε κατεχοξήν ο Karl Kerenyi.

Σημείωση: Το ιδιαίτερο κεφάλαιο των ζητημάτων Ελληνικής Λαογραφίας για τις γιορτές, ανάλογα επεξεργασμένο, εξέδωσε ο αείμνηστος Γεώργιος Μέγας και σε αυτοτελές βιβλίο με τον τίτλο: «Ελληνικές γιορτές και έθιμα λαϊκής λατρείας», το οποίο και τώρα κυκλοφορεί, σε νέα έκδοση (2001), από το βιβλιοπωλείον της Εστίας.

Μ.Γ. Μερακλής, Καθηγητής Λαογραφίας Παν/μίου Αθηνών http://www.gonia.gr/gonia.php?article=2133

Σχόλια

  1. ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ - ΑΛΗΘΩΣ ΑΝΕΣΤΗ ΑΔΕΛΦΙΑ ΜΟΥ!! ΝΑ ΕΙΣΤΕ ΚΑΛΑ!!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. April 23, 2008
    ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ ΚΑΙ ΝΤΡΟΠΗ
    Ο/Η orthodoxjudgement T.K. είπε...
    Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ του ΧΡΙΣΤΟΥ ειναι το απολυτο και θεμαλιωδες για τους Πιστους ΘΑΥΜΑ.

    Ειναι αυτο το ΘΑΥΜΑ που εκανε τα μαρτυρια των ΜΑΡΤΥΡΩΝ Αποστολων και των μιμητων τους αδυναμα και ανισχυρα να τους απογυμνωσουν απο την Πιστη τους και τη Χριστιανικη τους ομολογια.

    Το "ΑΓΙΟΝ ΦΩΣ" σαν γεγονος που εκφραζει την ΑΜΑΣΤΑΣΗ, ετσι η αλλιως, ειναι ΣΗΜΕΙΟ της διαχρονικοτητας της ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, και για το λογο αυτο τιμουμε την καθοιονδηποτε τροπον "ΑΦΗΝ" του στο ΤΑΦΟ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ.

    Εχει ομως "ενδυμα" ο επιορκος και αγνωμονας προδοτης του Πατριαρχη του, καθηρημενος-βασει των Ι.Κανονων της Ορθοδοξιας-πρωην Θαβωρειου Θεοφιλος να δεχθει και βα μεταδωσει την ευλογια τοι Αγιου Φωτος?

    Οι πολιτικες σκοπιμοτητες, η παραποιηση και αποκρυψη της αληθειας, οι πιεσεις απο την Ελλαδικη Κυβερνηση, οι τρομοκρατικες ενεργειες,οι εκβιασμοι και το αφθονο χρημα αποτελουν το "ενδυμα" του.

    Που η χριστιανικη Πιστη και Ηθικη του "ενδυματος" του, οταν εχει ουσιαστικα φυλακισμενον και στερουμενον της τροφης, αλλα κυριως της Θειας Κοινωνιας αυτον που τον χειροτονησε Επισκοπον, αυτον που ουδεποτε καθαιρεθηκε απο κανονικην Συνοδον, αυτον που ειναι μαρτυρας και μονος Κανονικος Πατριαρχης Ιεροσολυμων, τον Μακαριωτατον κ.κ. ΕΙΡΗΝΑΙΟΝ Α'?

    Ηδη συμπληρωνεται μια τριετια κανονικων εγκληματων, μοα τριετια πονου και ντροπης για την Ορθοδοξια και την Ελληνικη πολιτικη, αντιστοιχα,και ενω ολοι περιμενουμε την ευλογια του Αγιου Φωτος, υποκριτικα αδιαφορουμε και μενουμε στο σκοταδι του ψευδους και της παραπληροφορησης. Αληθεια τι Ντροπη ?

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ