Και Πανοπτικόν και Πανακουστικόν

Έγραφε ο Παντελής Μπουκαλάς στην “Καθημερινή” της 19ης Φεβρουαρίου 2006:
«Για να αντισταθεί στο σύστημα του εκτοπισμού των βαρυποινιτών στην Αυστραλία, το οποίο θεωρούσε
απάνθρωπο», σημειώνει σε σχετικό κείμενό του ο Πασχάλης M. Κιτρομηλίδης, ο Μπένθαμ πρότεινε να κατασκευαστεί μια πρότυπη φυλακή, το όνομα της οποίας («Panopticon») απηχεί τον Πανόπτη Άργο, το τέρας με τα εκατό μάτια που η Ήρα τού είχε αναθέσει να επιτηρεί ξάγρυπνο την Ιώ, τη μεταμορφωμένη σε αγελάδα ερωμένη του Δία. Όποιες κι αν ήταν οι προθέσεις του Μπένθαμ, το σχέδιό του για τη νέα φυλακή, που θα καθιστούσε αμφιθέατρο τον κρατούμενο ανά πάσα στιγμή, καταγράφτηκε στην ιστορία του σωφρονιστικού συστήματος ως «το διάγραμμα ενός μηχανισμού εξουσίας στην πιο ιδανική του μορφή», «ένα είδος εργαστηρίου εξουσίας», αφού «χάρη στους μηχανισμούς επιτήρησης που διαθέτει, αποκτά ολοένα μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ικανότητα διείσδυσης στη συμπεριφορά των ατόμων».
Το ‘Πανοπτικόν’ όπως το σχεδίασε ο Jeremy Bentham
Οι χαρακτηρισμοί αυτοί ανήκουν στον Μισέλ Φουκώ και απαντούν στο βιβλίο του
«Επιτήρηση και τιμωρία - H γέννηση της φυλακής» (μτφρ. Καίτη Χατζηδήμου, Ιουλιέττα Ράλλη, εκδ. Ράππα, 1976), όπου επίσης διαβάζουμε, στο κεφάλαιο «O Πανοπτισμός», την περιγραφή της νέας φυλακής:
«Στην περιφέρεια, ένα δακτυλιοειδές οικοδόμημα? στο κέντρο, ένας πύργος? ο πύργος αυτός έχει μεγάλα παράθυρα που βλέπουν προς το εσωτερικό τού δακτυλίου, το περιφερικό οικοδόμημα διαιρείται σε κελιά, που το καθένα τους διαπερνά ολόκληρο το πάχος του οικοδομήματος, τα κελιά έχουν δύο παράθυρα – το ένα τους βλέπει προς τα μέσα και αντιστοιχεί σ’ ένα από τα παράθυρα του πύργου, το άλλο δίνει προς τα έξω, και αφήνει το φως να διαπερνά το κελί πέρα για πέρα. Φτάνει έτσι να τοποθετηθεί ένας επιτηρητής στον κεντρικό πύργο και σε κάθε κελί να κλειστεί ένας τρελός, ένας άρρωστος, ένας κατάδικος, ή ένας εργάτης, ή ένας μαθητής: με την αντιφεγγιά της μέρας μπορείς να διακρίνεις από τον πύργο τους έγκλειστους – μικρές σιλουέτες δέσμιες στα κελιά της περιφέρειας. Το κάθε κλουβί είναι κι ένα μικρό θέατρο όπου ο ηθοποιός είναι μόνος, τέλεια εξατομικευμένος και μόνιμα ορατός, το πανοπτικό αυτό σύστημα δημιουργεί μονάδες χώρων που επιτρέπουν την αδιάκοπη παρακολούθηση και την άμεση αναγνώριση. […] Το μείζον αποτέλεσμα του “Πανοπτικού” είναι, επομένως, το ακόλουθο: να υποβάλλει στον κρατούμενο μια συνειδητή και μόνιμη, εις βάρος του, κατάσταση ορατότητας, που εξασφαλίζει την αυτόματη λειτουργία της εξουσίας. Να μονιμοποιεί τα αποτελέσματα της επιτήρησης, ακόμα κι αν αυτή είναι ασυνεχής στην άσκησή της? η τελειότητα της εξουσίας να τείνει στο να καθιστά περιττή τη συγκεκριμένη άσκησή της».
Το παράθεμα μάκρυνε επειδή, λίγο αν πειραχτεί μια λέξη, αν το «Πανοπτικόν» γίνει «Πανακουστικόν», θα μεταφερθούμε στον καιρό μας, στις υποκλοπές από μυστικούς πράκτορες, κρατικούς μηχανισμούς και βιομηχανικούς κατασκόπους και στις «νόμιμες συνακροάσεις», αυτήν την ύπουλη ευρεσιτεχνία που προσφέρει ένα μανδύα νομιμότητας σε πράξεις εξόφθαλμα παράνομες. H αλήθεια είναι ότι ακόμα και το «Πανοπτικόν» σωφρονιστήριο ωχριά μπροστά στο Γκουαντανάμο, ένα κολαστήριο εγκατεστημένο σε περιοχή που δεν υπάγεται στη δικαιοδοσία της αμερικανικής δικαιοσύνης, ώστε, ακριβώς, να μη γίνεται σεβαστός στο εσωτερικό του κανένας νόμος και ο κρατούμενοι να περιπίπτουν στην κατάσταση του πράγματος κι όχι απλώς του «γυμνού σώματος». H αλήθεια η δεύτερη είναι ότι με τις αμέτρητες κάμερες, φανερές και κρυφές, μεγάλες και μικρές, κρατικές και ιδιωτικές, βρισκόμαστε όλοι σε διαρκή «κατάσταση ορατότητας», όπως αυτή που περιγράφει ο Φουκώ. Ταυτόχρονα, όμως, και επειδή «ουδέν κρυπτόν υπό το Έσελον» όπως έχουμε ξαναπεί, βρισκόμαστε και σε μόνιμη «κατάσταση ακουστότητας», σε διαρκή ολυμπιακή περίοδο, υπό το πρόσχημα της οποίας νομιμοποιήθηκαν οι παρακολουθήσεις, πριν ακόμα τις επιβάλλει με τις οδηγίες της η Ευρωπαϊκή Ένωση, συμμορφούμενη προς τις αμερικανικές επιθυμίες γενικευμένης επιτήρησης.
Ποιες είναι οι τελευτίες εξελίξεις λοιπόν;


• Το Παρόν:
Το 63% των Ελλήνων λέει “ΝΑΙ” στις κάμερες! - Τελικά ο εθισμός μιας κοινωνίας σε ζητήματα «ασφάλειας», κληρονομιά απ’ την «πανστρατιά» των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, φέρνει αποτελέσματα, από μια πρώτη ματιά, ακόμα και «επικίνδυνα». Όπως, για παράδειγμα, τα αποτελέσματα της πανελλαδικής δημοσκόπησης που πραγματοποίησε η εταιρεία RASS για «ΤΟ ΠΑΡΟΝ» (πανελλαδική, από 1 έως 2 Νοέμβρη, σε δείγμα 602 ατόμων, σταθμισμένο), εξαιτίας της γνωμοδότησης του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με την οποία θα πρέπει να επιτρέπεται η χρήση καμερών για την καταγραφή αξιόποινων πράξεων κατά τη διάρκεια επεισοδίων σε πορείες και διαδηλώσεις.
• Χαραυγή:
Ασήκωτες οι ευθύνες της κυβέρνησης - Είναι τεράστιες κι ασήκωτες οι ευθύνες για τα όσα ακούστηκαν-καταγγέλθηκαν χθες στη Βουλή και άπτονται των παραβιάσεων, των συνταγματικά κατοχυρωμένων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ειδικότερα του δικαιώματος της επικοινωνίας (άρθρο 17 του Κυπριακού Συντάγματος) κι όχι μόνον. Είναι ύψιστες οι θεσμικές και οι προσωπικές ευθύνες του Τάσσου Παπαδόπουλου, με την καρκινογόνα και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων περιρρέουσα ατμόσφαιρα που δημιούργησε και συντήρησε, με την υποστήριξη-στήριξη της προσπάθειάς του (-ήταν και του Γλ. Κληρίδη - Α. Φρ. Μαρκίδη η ίδια προσπάθεια-) για τροποποίηση του άρθρου 17 του Κυπριακού Συντάγματος.
O Ευρωπαίος επίτροπος αρμόδιος για θέματα Δικαιοσύνης. Αμερικανίδα τοποθετεί το διαβατήριό της για έλεγχο των προσωπικών της δεδομένων. Η πρόταση του Φράνκο Φρατίνι αφορά το φακέλωμα από την Ε.Ε. των επιβατών που ταξιδεύουν αεροπορικώς από και προς την Ευρώπη.
• Σημερινή:
Φακέλωμα α λα ΗΠΑ: Η Ε. Ένωση επεξεργάζεται μέτρα κατά της τρομοκρατίας - Νέα μέτρα κατά της τρομοκρατίας πρότεινε ο Ευρωπαίος επίτροπος αρμόδιος για θέματα Δικαιοσύνης Φράνκο Φρατίνι, σημειώνοντας πως η Ευρώπη «δεν μπορεί να εφησυχάζει», τη στιγμή που απειλείται από νέες επιθέσεις. Πάντως η πρόταση να φακελώνονται - αλά ΗΠΑ- οι επιβάτες που ταξιδεύουν αεροπορικώς προς και από την Ε.Ε. προκαλεί ήδη αντιδράσεις. Η αμφιλεγόμενη πρόταση του Ευρωπαίου επιτρόπου αφορά στη συλλογή 19 προσωπικών δεδομένων -από το ονοματεπώνυμο, τα τηλέφωνα επικοινωνίας και την ηλεκτρονική διεύθυνση μέχρι τον τρόπο πληρωμής του εισιτηρίου- όλων των επιβατών που ταξιδεύουν αεροπορικώς προς και από χώρες-μέλη της Ε.Ε.. Τα στοιχεία αυτά θα πρέπει να παρέχονται από τις αεροπορικές εταιρείες τουλάχιστον 24 ώρες πριν από την αναχώρηση και θα διατηρούνται αρχικά για πέντε χρόνια - κατόπιν θα μένουν σε μια «αδρανή» βάση δεδομένων γι’ ακόμα οκτώ χρόνια. - Οι αντιδράσεις πέφτουν βροχή. «Σημείο εκκίνησης δεν είναι πλέον ο ύποπτος αλλά οι μη ύποπτοι, δηλαδή όλοι οι επιβάτες αεροπορικών πτήσεων», δήλωσε ο Γερμανός Πέτερ Σάαρ, ο οποίος είναι επικεφαλής μιας πανευρωπαϊκής επιτροπής «σοφών», όσον αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων. «Ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπίσουμε την τρομοκρατία είναι μέσω της στενής συνεργασίας αστυνομικών Αρχών και υπηρεσιών πληροφοριών. Αντ΄ αυτού, επιλέγουν τον εύκολο δρόμο της υπονόμευσης των πολιτικών ελευθεριών», δήλωσε η Βρετανίδα ευρωβουλευτής (μέλος του κόμματος των Φιλελεύθερων Δημοκρατών) Σάρα Λάντφορντ. Στην πραγματικότητα, η πρόταση της Κομισιόν αποτελεί λίγο-πολύ καρμπόν της συμφωνίας που επετεύχθη τον περασμένο Ιούνιο μεταξύ Ε.Ε. και ΗΠΑ, για τη διαβίβαση στις αμερικανικές Αρχές 19 προσωπικών δεδομένων όλων των επιβατών που ταξιδεύουν από Ευρώπη προς ΗΠΑ. Η συμφωνία αυτή είχε περάσει από 40 κύματα: συνήφθη για πρώτη φορά το 2004, ακυρώθηκε ωστόσο από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο το Μάιο του 2006 και αντικαταστάθηκε από μια προσωρινή συμφωνία τον Οκτώβριο του 2006. Τελικά, ωστόσο, προσπέρασε όλες τις ενστάσεις και εφαρμόστηκε, όπως θα συμβεί πιθανότατα και με την πρόταση Φρατίνι. - Ωραία δημοκρατία… “ακυρώθηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και αντικαταστάθηκε από μια προσωρινή συμφωνία“…!
Αφίσες της γερμανικής αντίδρασης κατά του φακελώματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης
• Stoppt die Vorratsdatenspeicherung:
Η Γερμανική αντίδραση κατά του ηλεκτρονικού φακελώματος
• CityPress:
Γερμανία: Διαδηλώσεις κατά Μεγάλου Αδελφού - Aντιδράσεις προκαλεί στη Γερμανία η υιοθέτηση από την πλευρά της ομοσπονδιακής κυβέρνησης κοινοτικής Oδηγίας για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Iδιαίτερο προβληματισμό προκαλούν οι διατάξεις που προβλέπουν καταγραφή για περίοδο έξι μηνών των τηλεφωνικών συνομιλιών και της ηλεκτρονικής πλοήγησης χρηστών του Διαδικτύου. - Xιλιάδες διαδηλωτές, μεταξύ των οποίων δικηγόροι, γιατροί, δημοσιογράφοι και μέλη της αντιπολίτευσης, διαδήλωσαν ενάντια στη νέα νομοθεσία. Σημειώθηκαν πορείες διαμαρτυρίας σε 30 διαφορετικές πόλεις, με τις πιο δυναμικές να λαμβάνουν χώρα στο Bερολίνο και στη Λειψία. - Στην Γερμανία, σε όλες τις πόλεις, χιλιάδες άνθρωποι “μεταξύ των οποίων δικηγόροι, γιατροί, δημοσιογράφοι” διαδηλώνουν… Στην Ελλάδα την μάχη κατά του φακελώματος και του χαφιεδισμού την έχουν μονοπωλήσει οι “αντεξουσιαστές”…
• Indymedia Athens:
Κοινωνία & Κάμερες : Φάκελος Ελλάδα - Σήμερα, η κοινωνία της επιτήρησης είναι μια παγκόσμια πραγματικότητα. Η δύναμη που συσσωρεύεται στα χέρια των κυριάρχων για τον έλεγχο των κοινωνιών γίνεται όλο και μεγαλύτερη ενώ η καταστολή αυξάνεται. Ελλείψει δυναμικών κοινωνικών αντιστάσεων η εξουσία απεκδύεται σιγά σιγά το ενοχλητικό μοντέλο της δυτικής «φιλελεύθερης δημοκρατίας» και προχωρά σε πιο απολυταρχικούς τρόπους διακυβέρνησης των κοινωνιών.
• Indymedia Athens:
Κλειστά κυκλώματα τηλεόρασης (CCTV) - Οι βιντεοκάμερες ή τα κλειστά κυκλώματα τηλεόρασης (CCTV) γίνονται όλο και περισσότερο γνωστά τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη. Ο φόβος της τρομοκρατίας έχει συμβάλλει σε αυτό. Η χρήση τόσο εξελιγμένης τεχνολογίας από την αστυνομία και τις άλλες δημόσιες υπηρεσίες ασφάλειας έχει ανησυχήσει ιδιαίτερα τις δημοκρατικές κοινωνίες. Για παράδειγμα στην Ουάσιγκτον η αστυνομία έχει αρχίσει να τοποθετεί τέτοια κυκλώματα σε σχολεία και γειτονιές, στο μετρό και σε άλλα κτίρια σε όλη την πόλη.
• Athens Indymedia:
Κάμερες - επιτήρηση και έκπτωση - Αξιόλογη πηγή πληροφοριών και συνδέσμων
• Σημερινή:
Ο George Orwell και ένας κατάδικος χωρίς όρχεις - Μια εκπληκτική υπόθεση παιδοφιλικού φόνου της 11χρονης Lesley Molseed από το Μάντσεστερ το 1975, βρήκε μόλις προχθές 32 χρόνια μετά, τη σωστή κατάληξη με την καταδίκη του πραγματικού δολοφόνου. Αυτό έγινε χάρη στην «αντικανονική» προνοητικότητα της αστυνομίας να φυλάξει στα αρχεία της τα στοιχεία του DNA του και να φέρει ξανά στο προσκήνιο - άθελά της βέβαια - τη συζήτηση για το «φακέλωμα» των πολιτών από κρατικές και άλλες υπηρεσίες και για την εξέλιξη της σύγχρονης Βρετανίας σε μια «κοινωνία επιτήρησης» («a surveillance society»).

Σχόλια